OEE nedir, nasıl hesaplanır?
OEE (toplam ekipman etkinliği), bir makinenin planlanan çalışma süresinin ne kadarını kusursuz ürün üreterek geçirdiğini gösteren orandır. Üç oranın çarpımıyla hesaplanır: OEE = kullanılabilirlik × performans × kalite. Örneğin kullanılabilirlik yüzde 90, performans yüzde 95, kalite yüzde 98 ise OEE yüzde 83,8'dir.
Hazırlayan: Pan Innovation House, Gaziantep merkezli yazılım şirketi · Son güncelleme:
OEE formülü nedir?
Verimlilik Dergisi'nde yayımlanan çalışmanın tanımıyla OEE, makine ve ekipmanların etkinlik düzeyini belirlemede kullanılan en yaygın performans göstergesidir ve kullanılabilirlik, performans ve kalite oranlarına bağlı olarak hesaplanır. Kullanılabilirlik, gerçekleşen üretim süresinin planlanan üretim süresi içindeki payıdır. Performans, o sürede üretilen miktarın üretilmesi gereken miktara oranıdır. Kalite, üretilen miktarın hatasız kısmıdır.
Uluslararası standart ISO 22400-2:2014, üretim operasyonları yönetiminde kullanılan temel performans göstergelerini formülleri, birimleri ve hangi kullanıcı grubunun kullandığıyla birlikte tanımlar. Standart Kasım 2026 itibarıyla gözden geçirme aşamasındadır; işletme içinde hangi tanımın kullanıldığı yazılı olmalıdır.
Kullanılabilirlik = operasyon zamanı ÷ planlı çalışma zamanı × 100
Performans = üretim miktarı ÷ beklenen üretim miktarı × 100
Kalite = (üretim miktarı − hatalı üretim) ÷ üretim miktarı × 100
OEE = kullanılabilirlik × performans × kalite
OEE hesabı için hangi veriler gerekir?
Hesap dokuz veriyle kurulur. İlk beşi süredir ve duruş kaydından gelir; kalan dördü adettir ve sayaçtan ya da üretim kaydından gelir.
| Veri | Nasıl bulunur |
|---|---|
| Vardiya süresi | Vardiyanın toplam süresi |
| Planlı duruş | Mola, planlı bakım, planlı temizlik |
| Planlı çalışma zamanı | Vardiya süresi − planlı duruş |
| Planlı çalışma zamanı kayıpları | Arıza, ayar ve kalıp değişimi, malzeme ya da operatör bekleme |
| Operasyon zamanı | Planlı çalışma zamanı − kayıplar |
| Makine kapasitesi | Dakikada üretilmesi gereken adet |
| Beklenen üretim miktarı | Operasyon zamanı × makine kapasitesi |
| Üretim miktarı | Vardiyada gerçekleşen toplam üretim |
| Hatalı üretim miktarı | Hurda ve yeniden işlenen adet |
OEE adım adım nasıl hesaplanır?
Aşağıdaki örnekte 480 dakikalık bir vardiya hesaplanır. Kısa yol olarak OEE, sağlam ürün adedinin planlı çalışma zamanında üretilebilecek en yüksek adede bölünmesiyle de bulunur; iki yol aynı sonucu verir.
Temsilî örnek. Vardiya 480 dakika, planlı duruş 30 dakika; planlı çalışma zamanı 450 dakikadır. Arıza ve ayar kayıpları 45 dakika tuttuğu için operasyon zamanı 405 dakika, kullanılabilirlik 405 ÷ 450 = yüzde 90,0'dır. Makine kapasitesi dakikada 2 adet olduğundan beklenen üretim 810 adettir; 770 adet üretilmiştir, performans 770 ÷ 810 = yüzde 95,1'dir. 15 adet hatalıdır, kalite 755 ÷ 770 = yüzde 98,1'dir. OEE = 0,900 × 0,9506 × 0,9805 = yüzde 83,9. Kısa yol: 755 ÷ (450 × 2) = yüzde 83,9.
| Veri | Değer |
|---|---|
| Vardiya süresi | 480 dk |
| Planlı duruş | 30 dk |
| Arıza ve ayar kayıpları | 45 dk |
| Makine kapasitesi | 2 adet/dk |
| Üretim miktarı | 770 adet |
| Hatalı üretim | 15 adet |
İyi bir OEE değeri kaçtır?
Verimlilik Dergisi'ndeki çalışma, bütün makineler için genelleme yapmanın doğru kabul edilmediğini belirterek, araştırmaların OEE için dünya standardını yüzde 85 ve üzeri olarak ortaya koyduğunu aktarır. Bu düzey için kullanılabilirliğin yüzde 90, performansın yüzde 95, kalite oranının yüzde 99,9 olması gerektiği belirtilir.
Asıl ölçüt makinenin kendi geçmişidir. Aynı makinenin haftalar içindeki eğilimi, başka bir fabrikanın rakamından daha çok şey söyler; çünkü ürün çeşidi, parti büyüklüğü ve ayar sıklığı OEE'yi doğrudan değiştirir.
Planlı duruş OEE'yi düşürür mü?
Hayır. OEE'de kullanılabilirlik, brüt çalışma süresi üzerinden değil planlanan üretim süresi üzerinden hesaplanır; planlı duruş hesaba katılmaz. Bu yüzden planlı duruşu uzun olan bir makine yüksek OEE gösterebilir.
Aynı çalışma bu açığı kapatmak için ikinci bir gösterge önerir: kullanılabilirlik planlı çalışma zamanına değil vardiya süresinin tamamına bölünür. Çalışmadaki örnek hatta bu yolla hesaplanan etkinlik, OEE ile hesaplanandan yüzde 6,17 daha düşük çıkmıştır. İki göstergeyi yan yana izlemek, planlı duruşun gerçek maliyetini görünür kılar.
OEE'yi düşüren kayıplar hangi kayıtla bulunur?
Kaydı elle başlatmak mümkündür: operatör her duruşta nedeni bir ekrandan seçer, vardiya sonunda üretim ve hatalı adet girilir. Makine sinyali ve sayaç bağlandıkça süre ve adet kendiliğinden gelir; operatörden yalnız duruş nedeni istenir.
| Bileşen | Düşüren kayıp | Tutulacak kayıt |
|---|---|---|
| Kullanılabilirlik | Arıza, ayar ve kalıp değişimi, malzeme ve operatör bekleme | Her duruşun başlangıç ve bitiş saati ile nedeni |
| Performans | Kısa duruşlar, düşük hızda çalışma | Gerçek çevrim süresi ya da sayaç değeri |
| Kalite | Hurda, yeniden işleme, devreye alma firesi | Hatalı adet ve hata nedeni |
OEE hesabı hakkında en çok sorulanlar
OEE yüzde 100'ü geçebilir mi?
Geçmemelidir. Performans yüzde 100'ün üstünde çıkıyorsa makine kapasitesi (ideal çevrim süresi) düşük tanımlanmıştır; kapasite, makinede ölçülmüş en kısa çevrim süresine göre düzeltilir.
OEE ile kapasite kullanım oranı aynı şey mi?
Hayır. OEE yalnız planlanan çalışma süresindeki kayıpları ölçer. Kapasite kullanım oranı, sipariş olmadığı için çalışılmayan süreyi de içine alır ve tesisin toplam kapasitesine göre hesaplanır.
OEE hangi sıklıkla hesaplanmalı?
Vardiya bazında hesaplanıp haftalık eğilim olarak izlenmesi yaygın uygulamadır. Tek bir vardiyanın değeri ürün ve ayar sayısına göre oynar; karar eğilime göre verilir.
OEE hangi makineden başlanarak ölçülmeli?
Darboğaz makinesinden. Hattın çıktısını belirleyen makinedeki bir puanlık kazanç doğrudan sevkiyata yansır; diğer makinelerdeki kazanç ara stok olarak birikir.
Bu hesabın yazılım tarafı
Formülü bilmek yetmez; veri her vardiya aynı biçimde kaydedilmeli. İlgili sayfalar bu kaydın nasıl kurulduğunu anlatır.
Üretim takip programı ve MES
Duruş, çevrim süresi ve hatalı adet kaydının makine ve operatörden nasıl toplandığı.
Sayfayı açınPlastik ve ambalaj üretimi
Enjeksiyon ve ekstrüzyonda OEE, fire ve kalıp bakımı kayıtları.
Sayfayı açınKapasite kullanım oranı nasıl hesaplanır?
Tesis düzeyindeki oran, kapasite raporu ve atıl kapasitenin maliyete etkisi.
Sayfayı açınDiğer sorular
- Kapasite kullanım oranı nasıl hesaplanır?
- Birim üretim maliyeti nasıl hesaplanır?
- Fire oranı nasıl hesaplanır?
- Stokta ABC analizi nasıl yapılır?
- Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
- Stok sayım farkı nasıl kaydedilir ve nasıl azaltılır?
- Fabrikada üretim planlaması nasıl yapılır?
- Ürün ağacı nedir, malzeme ihtiyacı nasıl hesaplanır?
- Sektöre göre sorular
Hesabı kendi verinizle birlikte yapalım
Ürününüzü, makine sayınızı ve bugün bu hesabı nasıl yaptığınızı iki cümleyle yazın. Mesai saatlerinde en geç bir iş günü içinde dönüyoruz.
- Mevcut ERP'niz sökülmez — Logo, Mikro, Netsis yerinde kalır
- Kaynak kod ve veri sizindir
- Kullanıcı başına lisans ücreti yoktur
Bu sayfada geçen terimler
Hesabı her ay elle kurmak yerine kayıttan çıkaralım
Akışınızı sizden dinler, hangi verinin nerede kaydedileceğini yazılı çıkarırız. Muhasebe programınız yerinde kalır.