Muhteşem KasımTüm yazılım fiyatlarımızda Yazılımda %20 indirimKod PAN11.11Teklif isteyinKod PAN11.11 · Kampanya 30 Kasım 2026'ya kadar
Pan Innovation House Pan Innovation House
Soru-cevap · Verimlilik ve kapasite

Kapasite kullanım oranı nasıl hesaplanır?

Kısa yanıt

Kapasite kullanım oranı, bir dönemde fiilen yapılan üretimin, mevcut fiziki kapasiteyle yapılabilecek en yüksek üretime oranıdır: kapasite kullanım oranı = fiili üretim ÷ en yüksek üretim kapasitesi × 100. TCMB'nin örneğinde ayda en çok 1.000 metre kumaş üretebilen 5 makineli bir firma, 4 makineyle 800 metre ürettiğinde oran yüzde 80'dir.

Hazırlayan: Pan Innovation House, Gaziantep merkezli yazılım şirketi · Son güncelleme:

Kapasite kullanım oranı formülü nedir?

TCMB'nin tanımıyla bir firmanın mevcut fiziki kapasitesiyle üretebileceği en yüksek miktar toplam kapasiteyi, bunun ne kadarının kullanıldığı da kapasite kullanım oranını gösterir. Pay ve payda aynı birimle (ton, metre, adet) ve aynı dönem için yazılır.

Formül

Kapasite kullanım oranı (%) = fiili üretim ÷ en yüksek üretim kapasitesi × 100

Temsilî örnek. Günde 2 vardiya, ayda 26 gün çalışan bir hattın en yüksek kapasitesi saatte 1,2 ton ise aylık kapasite 1,2 × 16 × 26 = 499,2 tondur. Ay içinde 380 ton üretilmişse oran 380 ÷ 499,2 = yüzde 76,1 olur.

Kapasite kullanım oranı ile OEE arasındaki fark nedir?

Biri satış ve yatırım kararının, diğeri üretim sahasının göstergesidir. Kapasite kullanımı düşük ama OEE yüksek bir fabrikada sorun sipariştedir; kapasite kullanımı yüksek ama OEE düşük bir fabrikada sorun sahadaki kayıplardadır.

GöstergeNeyi ölçerPayda
Kapasite kullanım oranıTesisin ne kadarının kullanıldığını; sipariş olmadığı için çalışılmayan süre de oranı düşürürMevcut fiziki kapasiteyle yapılabilecek en yüksek üretim
OEEÇalışması planlanan sürede makinenin ne kadar etkin çalıştığını; duruş, hız ve kalite kaybınıPlanlanan çalışma süresinde yapılabilecek en yüksek üretim

Türkiye imalat sanayi kapasite kullanım oranı nasıl ölçülür?

TCMB, imalat sanayi kapasite kullanım oranını her ay düzenlediği İktisadi Yönelim Anketi'nden elde eder; anketi imalat sanayinde faaliyet gösteren yaklaşık 2000 firma yöneticisi yanıtlar. Yanıtlar işyerlerinin bir önceki yıldaki üretim değerleriyle ağırlıklandırılarak önce NACE Rev.2 üçlü faaliyet düzeyinde, sonra ikili düzeyde ve imalat sanayi genelinde toplulaştırılır. Kapsam 10-33 kodlu imalat alt sektörleridir; soru 2007'de ankete eklenmiştir.

Kendi oranınızı bu genel oranla kıyaslarken aynı alt sektörün oranına bakın; TCMB oranları alt sektör ve mal grubu bazında da yayımlar.

Kapasite raporu nedir, nerede kullanılır?

TOBB Sanayi Müdürlüğü'ne göre kapasite raporu, üretim yapan kamu ve özel kuruluşların üretim gücünü gösteren ve onay tarihinden itibaren 2 yıl geçerli olan belgedir. Rapor; yıllık üretim kapasitelerini, makine parkını, kullanılan hammaddeleri, kapasite hesaplamalarını, sermaye ve istihdam bilgilerini içerir. Raporu firmanın üye olduğu oda düzenler, TOBB inceleyip onaylar; işlemler Sanayi Bilgi Sistemi üzerinden yürür.

  • Yatırım teşvik belgesi
  • Dahilde işleme izin belgesi
  • Sanayi sicil belgesi başvurusu
  • İthalat ve ihracat işlemleri
  • İhaleler ve kredi başvuruları

Düşük kapasite kullanımı maliyete nasıl yansır?

TMS 2'ye göre sabit genel üretim maliyetleri üretim tesislerinin normal kapasitesine göre ürünlere dağıtılır; her birime düşen sabit gider düşük üretim veya atıl kapasite nedeniyle artırılmaz ve dağıtılmayan tutar oluştuğu dönemde gider yazılır (paragraf 13). Yani kapasite kullanımı düştüğünde ürün maliyeti değil, dönemin gideri artar.

Bunu görmek için aylık raporda iki satır ayrı tutulur: ürünlere dağıtılan sabit gider ve atıl kapasite gideri. İkinci satırın büyüklüğü, satış ekibinin ne kadar boş kapasiteyi doldurması gerektiğini parayla gösterir.

Kısa sorular

Kapasite kullanım oranı hakkında en çok sorulanlar

Kapasite hesabında hangi çalışma süresi esas alınır?

İşletmenin fiilen planladığı vardiya ve gün sayısı esas alınmalıdır; aynı tesisin kapasitesi tek vardiyada ve üç vardiyada farklıdır. Kullanılan varsayım rapor üzerinde yazılı olmalıdır.

Kapasite raporundaki kapasite ile gerçek kapasite farklı olabilir mi?

Olabilir. Rapor onay tarihindeki makine parkına göre düzenlenir; makine eklendiğinde ya da çıkarıldığında güncellenmesi gerekir. TOBB'a göre rapor onay tarihinden itibaren 2 yıl geçerlidir.

Kapasite kullanım oranı yüzde 100'ü geçebilir mi?

Kapasite fazla mesai ya da ek vardiya hesaba katılmadan tanımlandıysa fiili üretim bunu aşabilir. Bu durum kapasite tanımının güncellenmesi gerektiğini gösterir.

Hesabı sistem yapsın

Bu hesabın yazılım tarafı

Formülü bilmek yetmez; veri her vardiya aynı biçimde kaydedilmeli. İlgili sayfalar bu kaydın nasıl kurulduğunu anlatır.

OEE nedir, nasıl hesaplanır?

Planlanan çalışma süresindeki duruş, hız ve kalite kayıpları.

Sayfayı açın

Birim üretim maliyeti nasıl hesaplanır?

Genel üretim giderinin normal kapasiteye göre dağıtılması.

Sayfayı açın

Üretim planlama ve çizelgeleme

Makine bazında kapasite yükü ve sipariş sırası.

Sayfayı açın

Üretim takip programı ve MES

Fiili üretimin makine ve vardiya bazında kaydı.

Sayfayı açın

Diğer sorular

Kendi rakamlarınızla bakalım

Hesabı kendi verinizle birlikte yapalım

Ürününüzü, makine sayınızı ve bugün bu hesabı nasıl yaptığınızı iki cümleyle yazın. Mesai saatlerinde en geç bir iş günü içinde dönüyoruz.

  • Mevcut ERP'niz sökülmez — Logo, Mikro, Netsis yerinde kalır
  • Kaynak kod ve veri sizindir
  • Kullanıcı başına lisans ücreti yoktur

Telefon ya da e-postadan biri yeterli

Size nasıl ve ne zaman dönelim? (isteğe bağlı)

Yazmak yerine konuşmak isterseniz: +90 543 930 12 72

Birlikte başlayalım

Hesabı her ay elle kurmak yerine kayıttan çıkaralım

Akışınızı sizden dinler, hangi verinin nerede kaydedileceğini yazılı çıkarırız. Muhasebe programınız yerinde kalır.

Pan Innovation House

Bizi arayın

Telefonla

+90 543 930 12 72

Telefonumuz her gün açık.

Telefonunuzdan WhatsApp

Telefonunuzun kamerasıyla okutun; sohbet mesajınız hazır olarak açılır.

Sizi biz mi arayalım? Bilgilerinizi bırakın