Kapasite kullanım oranı nasıl hesaplanır?
Kapasite kullanım oranı, bir dönemde fiilen yapılan üretimin, mevcut fiziki kapasiteyle yapılabilecek en yüksek üretime oranıdır: kapasite kullanım oranı = fiili üretim ÷ en yüksek üretim kapasitesi × 100. TCMB'nin örneğinde ayda en çok 1.000 metre kumaş üretebilen 5 makineli bir firma, 4 makineyle 800 metre ürettiğinde oran yüzde 80'dir.
Hazırlayan: Pan Innovation House, Gaziantep merkezli yazılım şirketi · Son güncelleme:
Kapasite kullanım oranı formülü nedir?
TCMB'nin tanımıyla bir firmanın mevcut fiziki kapasitesiyle üretebileceği en yüksek miktar toplam kapasiteyi, bunun ne kadarının kullanıldığı da kapasite kullanım oranını gösterir. Pay ve payda aynı birimle (ton, metre, adet) ve aynı dönem için yazılır.
Kapasite kullanım oranı (%) = fiili üretim ÷ en yüksek üretim kapasitesi × 100
Temsilî örnek. Günde 2 vardiya, ayda 26 gün çalışan bir hattın en yüksek kapasitesi saatte 1,2 ton ise aylık kapasite 1,2 × 16 × 26 = 499,2 tondur. Ay içinde 380 ton üretilmişse oran 380 ÷ 499,2 = yüzde 76,1 olur.
Kapasite kullanım oranı ile OEE arasındaki fark nedir?
Biri satış ve yatırım kararının, diğeri üretim sahasının göstergesidir. Kapasite kullanımı düşük ama OEE yüksek bir fabrikada sorun sipariştedir; kapasite kullanımı yüksek ama OEE düşük bir fabrikada sorun sahadaki kayıplardadır.
| Gösterge | Neyi ölçer | Payda |
|---|---|---|
| Kapasite kullanım oranı | Tesisin ne kadarının kullanıldığını; sipariş olmadığı için çalışılmayan süre de oranı düşürür | Mevcut fiziki kapasiteyle yapılabilecek en yüksek üretim |
| OEE | Çalışması planlanan sürede makinenin ne kadar etkin çalıştığını; duruş, hız ve kalite kaybını | Planlanan çalışma süresinde yapılabilecek en yüksek üretim |
Türkiye imalat sanayi kapasite kullanım oranı nasıl ölçülür?
TCMB, imalat sanayi kapasite kullanım oranını her ay düzenlediği İktisadi Yönelim Anketi'nden elde eder; anketi imalat sanayinde faaliyet gösteren yaklaşık 2000 firma yöneticisi yanıtlar. Yanıtlar işyerlerinin bir önceki yıldaki üretim değerleriyle ağırlıklandırılarak önce NACE Rev.2 üçlü faaliyet düzeyinde, sonra ikili düzeyde ve imalat sanayi genelinde toplulaştırılır. Kapsam 10-33 kodlu imalat alt sektörleridir; soru 2007'de ankete eklenmiştir.
Kendi oranınızı bu genel oranla kıyaslarken aynı alt sektörün oranına bakın; TCMB oranları alt sektör ve mal grubu bazında da yayımlar.
Kapasite raporu nedir, nerede kullanılır?
TOBB Sanayi Müdürlüğü'ne göre kapasite raporu, üretim yapan kamu ve özel kuruluşların üretim gücünü gösteren ve onay tarihinden itibaren 2 yıl geçerli olan belgedir. Rapor; yıllık üretim kapasitelerini, makine parkını, kullanılan hammaddeleri, kapasite hesaplamalarını, sermaye ve istihdam bilgilerini içerir. Raporu firmanın üye olduğu oda düzenler, TOBB inceleyip onaylar; işlemler Sanayi Bilgi Sistemi üzerinden yürür.
- Yatırım teşvik belgesi
- Dahilde işleme izin belgesi
- Sanayi sicil belgesi başvurusu
- İthalat ve ihracat işlemleri
- İhaleler ve kredi başvuruları
Düşük kapasite kullanımı maliyete nasıl yansır?
TMS 2'ye göre sabit genel üretim maliyetleri üretim tesislerinin normal kapasitesine göre ürünlere dağıtılır; her birime düşen sabit gider düşük üretim veya atıl kapasite nedeniyle artırılmaz ve dağıtılmayan tutar oluştuğu dönemde gider yazılır (paragraf 13). Yani kapasite kullanımı düştüğünde ürün maliyeti değil, dönemin gideri artar.
Bunu görmek için aylık raporda iki satır ayrı tutulur: ürünlere dağıtılan sabit gider ve atıl kapasite gideri. İkinci satırın büyüklüğü, satış ekibinin ne kadar boş kapasiteyi doldurması gerektiğini parayla gösterir.
Kapasite kullanım oranı hakkında en çok sorulanlar
Kapasite hesabında hangi çalışma süresi esas alınır?
İşletmenin fiilen planladığı vardiya ve gün sayısı esas alınmalıdır; aynı tesisin kapasitesi tek vardiyada ve üç vardiyada farklıdır. Kullanılan varsayım rapor üzerinde yazılı olmalıdır.
Kapasite raporundaki kapasite ile gerçek kapasite farklı olabilir mi?
Olabilir. Rapor onay tarihindeki makine parkına göre düzenlenir; makine eklendiğinde ya da çıkarıldığında güncellenmesi gerekir. TOBB'a göre rapor onay tarihinden itibaren 2 yıl geçerlidir.
Kapasite kullanım oranı yüzde 100'ü geçebilir mi?
Kapasite fazla mesai ya da ek vardiya hesaba katılmadan tanımlandıysa fiili üretim bunu aşabilir. Bu durum kapasite tanımının güncellenmesi gerektiğini gösterir.
Bu hesabın yazılım tarafı
Formülü bilmek yetmez; veri her vardiya aynı biçimde kaydedilmeli. İlgili sayfalar bu kaydın nasıl kurulduğunu anlatır.
OEE nedir, nasıl hesaplanır?
Planlanan çalışma süresindeki duruş, hız ve kalite kayıpları.
Sayfayı açınBirim üretim maliyeti nasıl hesaplanır?
Genel üretim giderinin normal kapasiteye göre dağıtılması.
Sayfayı açınDiğer sorular
- OEE nedir, nasıl hesaplanır?
- Birim üretim maliyeti nasıl hesaplanır?
- Fire oranı nasıl hesaplanır?
- Stokta ABC analizi nasıl yapılır?
- Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
- Stok sayım farkı nasıl kaydedilir ve nasıl azaltılır?
- Fabrikada üretim planlaması nasıl yapılır?
- Ürün ağacı nedir, malzeme ihtiyacı nasıl hesaplanır?
- Sektöre göre sorular
Hesabı kendi verinizle birlikte yapalım
Ürününüzü, makine sayınızı ve bugün bu hesabı nasıl yaptığınızı iki cümleyle yazın. Mesai saatlerinde en geç bir iş günü içinde dönüyoruz.
- Mevcut ERP'niz sökülmez — Logo, Mikro, Netsis yerinde kalır
- Kaynak kod ve veri sizindir
- Kullanıcı başına lisans ücreti yoktur
Bu sayfada geçen terimler
Hesabı her ay elle kurmak yerine kayıttan çıkaralım
Akışınızı sizden dinler, hangi verinin nerede kaydedileceğini yazılı çıkarırız. Muhasebe programınız yerinde kalır.