Desen, ebat ve renk kombinasyonunu tek tek tanıyan Gaziantep halı üretim yazılımı
Halıda ürün tek bir kalem değildir; aynı desen beş ebatta, üç renkte üretildiğinde ortada onlarca ayrı stok kalemi vardır. Genel amaçlı ERP'ler bu matrisi taşımak için tasarlanmadığı için boşluk çoğu tesiste Excel'le kapatılır. Biz muhasebe programınıza dokunmadan; asortiyi, dokuma partisini, tezgah durumunu ve ihracat koli listesini tek bir düzene alıyoruz. Başpınar'daki dokuma salonuna gelip vardiyayı yerinde izleyerek başlarız.
- Kendi saha araştırmamızda Gaziantep OSB'de kayıt altına aldığımız 1108 firmanın 107'sini halı olarak sınıfladık; tekstil ise 257 firmayla en kalabalık kol. Halı ve tekstil bu şehirde iç içe çalışır: aynı iplikçi, aynı nakliyeci, çoğu zaman aynı komşu fabrika.
- Halıda ihracat, konteynerin içine hangi desenin hangi ebadından kaç adet girdiğini belgeyle beyan etmek demek. Saha araştırmamızda firmaların dörtte biri, yani 294'ü kanıtlı ihracatçı çıktı; bu liste elle tutulduğunda hata depoda değil, gümrükte ya da karşı taraftaki müşteride görünür hale geliyor.
- Alt kırılım tahminimize göre OSB'de otuz civarı makine imalatçısı ve on civarı döküm firması var. Bu kırılım kesin değil, saha verisinden çıkardığımız bir tahmin; ama şunu gösteriyor: tezgahınızın yedek parçası da ipliğiniz de aynı şehirde. Yazılım tarafında da böyle olması makul.
- Kayıtladığımız firmaların 413'ü küçük, 286'sı orta ölçekli. Halı tarafında hem yüzlerce tezgahlı tesisler hem yirmi tezgahla dönen aile işletmeleri var ve çoğunda ayrı bir bilgi işlem kadrosu yok. Kurulan sistemin bu şartta ayakta durabilecek sadelikte olması gerekiyor.
- Ofisimiz aynı şehirde. Başpınar'ın hangi bölgesinde olursanız olun tezgah başında durup vardiya değişimini izleyebiliriz; halı üretiminde neyin ne zaman ve kim tarafından kaydedildiğini anlamanın başka bir yolu yok.
Aynı desen beş ebatta üretiliyorsa, stok listesi çoktan gerçeği yansıtmıyordur
- Stok kartı desen bazında açılmış, ebat ve renk not olarak yazılmış. Depoda 160x230 gri kaç adet var sorusunun cevabı sistemde değil, depocunun kafasında. Sipariş alırken var sanılan mal çıkışta bulunamıyor.
- Müşteri karışık asorti istiyor: aynı desenden farklı ebat ve renklerde belirli adetler. Bu talep sisteme tek kalem olarak giriliyor, kırılımı ayrı bir Excel'de tutuluyor. İki kayıt bir süre sonra birbirinden ayrılıyor.
- Tezgahın gerçekte ne kadar süre çalıştığı, ne kadar durduğu ve durmanın sebebi kayıtlı değil. Vardiya sonunda üretilen metre yazılıyor, arada geçen zamanın nereye gittiği bilinmiyor. Kapasite planı da bu yüzden hep tahmine dayanıyor.
- Dokuma partisi ile sevk edilen halı arasında bağ yok. Müşteri renk tonu farkı için mal iade ettiğinde hangi tezgahtan, hangi iplik partisinden, hangi vardiyada çıktığı geriye izlenemiyor.
- Kalite redleri kağıtta kalıyor. Hangi desende hangi hata tekrar ediyor, hangi tezgah daha çok ikinci kalite üretiyor, yeniden işlem ne kadar tutuyor; bunlar toplanmadığı için sorunun kökü de görünmüyor.
- İkinci kalite ve ıskarta ayrı bir dünya gibi yönetiliyor. Ne kadar birikti, hangi ebattan ne var, kime hangi fiyattan satılabilir; kayıt olmadığı için bu stok sermaye olduğu halde depoda öylece duruyor.
- Metrekare başına gerçek maliyet çıkarılamıyor. İplik tüketimi reçeteden değil tahminden hesaplanıyor, fire ölçülmüyor, tezgah duruşu maliyete yansımıyor. Sonuçta hangi desenin kâr getirdiği bilinmiyor.
- İhracat koli ve çeki listesi elle hazırlanıyor. Konteynere yüklenen mal ile listede yazan asorti tutmadığında düzeltme imkanı kalmıyor; masa başında iskonto ya da iade konuşulmaya başlanıyor.
- Desen kodu her bölümde farklı yazılıyor. Tasarımda bir kod, üretimde başka bir isim, satışta müşterinin verdiği ad kullanılıyor. Aynı halının kaç farklı adı olduğunu kimse bilmiyor; raporlar bu yüzden birbirini tutmuyor.
- Numune ve müşteriye gönderilen kesit takibi yapılmıyor. Kime hangi desenden numune gitti, geri dönüş oldu mu, hangisi siparişe döndü; satış tarafında bu bilgi dağınık duruyor.
Asortiyi ürünün kendisi kabul eden bir yapı kurarız
Halıda temel birim desen değil, desen-ebat-renk üçlüsüdür. Sistemi bu kabulle kurunca stok, sipariş, üretim ve koli listesi aynı veriden beslenir hale geliyor. Aşağıdakilerin hepsini birden yapmak zorunda değilsiniz; hangisinin ilk sırada olacağına saha keşfinden sonra birlikte karar veririz.
| Yaklaşımımız | Pratikte ne demek |
|---|---|
| Desen-ebat-renk asorti matrisi | Her kombinasyon kendi stok kimliğiyle tanımlanır ama ekranda desen altında matris olarak görünür; yüzlerce kalem arasında kaybolmazsınız. Depo mevcudu, açık sipariş ve üretimdeki miktar aynı tabloda kesişir. Karışık asorti siparişi tek kalem değil, satır satır girilir ve öyle takip edilir. |
| Tezgah ve dokuma parti takibi | Hangi tezgah hangi desende, hangi partide çalışıyor, ne kadar süre durdu ve neden durdu; bunlar tek ekranda toplanır. Duruş nedenleri sabit bir listeden seçilir ki sonradan hangi sebebin ne kadar zaman yediği sayılabilsin. Verinin makineden mi yoksa operatör girişinden mi geleceğine tezgah parkınıza bakarak karar veririz. |
| Parti izlenebilirliği ve etiket | Her top veya rulo; tezgah, iplik partisi, vardiya ve tarih bilgisiyle etiketlenir, sevkiyatta okutulur. Müşteri şikayetinde geriye doğru yürüyüp hangi halkada ne olduğunu görürsünüz; konuşma tahmin üzerine değil kayıt üzerine döner. |
| Kalite red ve ikinci kalite yönetimi | Hata tipleri standart bir listeden kaydedilir; hangi desende hangi hatanın tekrar ettiği, hangi tezgahın daha çok red ürettiği zamanla görünür hale gelir. İkinci kalite stoğu ebat ve desen kırılımında ayrı tutulur, elinizdeki mal satılabilir bir listeye dönüşür. |
| İhracat koli ve çeki listesi | Koliye ne konduğu okutularak kaydedilir; koli içerik listesi (packing list) ve çeki listesi bu kayıttan üretilir. Listedeki asorti ile konteynerdeki mal aynı veriden geldiği için ikisi arasında fark oluşmaz. Müşteriye giden belge de aynı kaynaktan çıkar. |
| Metrekare maliyeti ve yönetim ekranı | İplik tüketimi, fire, tezgah duruşu ve fason işçilik tek yerde toplanınca metrekare başına gerçek maliyet hesaplanabilir hale gelir. Yönetim ekranı desen, müşteri ve tezgah kırılımında sade bir özet verir; rapor istemeye gerek kalmaz. |
Nasıl ilerliyoruz
- 01
Ön görüşme
Tezgah sayınızı, ürün çeşitliliğinizi, ihracat ağırlığınızı ve şu an hangi programı kullandığınızı konuşuruz. Yarım saatlik bir görüşme; bedeli yok ve bu işin size uygun olmadığını düşünürsek bunu da söyleriz.
- 02
Tezgah başında saha keşfi
Fabrikaya geliriz. Dokuma salonunu, iplik deposunu, kalite masasını, depo yerleşimini ve sevkiyatı yerinde izleriz; operatör, kalite sorumlusu ve depocuyla ayrı ayrı konuşuruz. Çıktı, verinin nerede üretildiğini ve nerede kaybolduğunu gösteren yazılı bir haritadır.
- 03
Ürün ağacı ve asorti tasarımı
Desen, ebat, renk ve kalite kodlamanızı tek bir standarda oturturuz. Bu adım yazılımdan önce gelir; kodlama düzgün kurulmadan yazılan hiçbir stok sistemi tutmaz. Mevcut kodlarınızı yeni yapıya taşıyan dönüşüm listesini de birlikte çıkarırız.
- 04
Modül bazlı geliştirme
Genelde asorti ve stok tarafından başlarız, çünkü diğer her şey onun üstüne biniyor. Her aşamada çalışan bir sürüm gösteririz; depocu ve planlamacı denedikten sonra bir sonrakine geçeriz. Kapsam dışına çıkarken önce konuşuruz.
- 05
Devreye alma ve destek
Sistem canlıya alınırken eski kayıt düzeni bir süre paralel yürür; sayımla iki tarafın örtüştüğünü görmeden eskiyi kapatmayız. Sonrasında bakım ve geliştirme desteğiyle devam ederiz. Kaynak kod ve veri sizde kalır.
Sık sorulanlar
Mevcut muhasebe programımız kalacak mı?
Kalacak. Logo, Mikro, Netsis ya da başka neyle çalışıyorsanız cari, fatura ve finans tarafınız yerinde durur. Bizim kurduğumuz katman üretim ve stok tarafını tutar, muhasebeyle veri alışverişi yapar. Daha önce bir işletmede Netsis'e hiç dokunmadan yanına yazan bir üretim katmanı kurmuştuk; kurgu bunun benzeridir.
Tezgahlardan otomatik veri çekebiliyor musunuz?
Tezgah parkına bağlı. Makine tarafında veri veren bir arayüz, veritabanı ya da dosya çıktısı varsa oradan okuruz. Yoksa operatörün panele giriş yaptığı bir düzen kurarız; bu da düzenli tutulduğunda işe yarar veri üretir. Hangi yolun mümkün olduğunu keşif sırasında tezgahlarınıza bakarak söyleriz, önden taahhüt vermeyiz.
Desen tasarım programımızın yerini alır mısınız?
Hayır. Tasarım araçlarınız yerinde kalır, biz çıktısını üretim ve maliyet tarafına bağlarız. Amacımız desen çizmek değil; çizilen desenin hangi ebatlarda kaç adet üretildiğini ve neye mal olduğunu görünür kılmak.
Yüzlerce kombinasyon olunca stok kartı sayısı çok büyümez mi?
Arka planda büyür, ekranda büyümez. Kullanıcı desen kartını açar, altında ebat ve renk matrisini görür; tek tek kart aramaz. Karmaşıklığın kullanıcıya değil sisteme yüklenmesi gereken yer tam olarak burasıdır; genel amaçlı ERP'lerin halıda zorlandığı nokta da bu.
İhracat evraklarını üretiyor musunuz?
Koli ve çeki listesini üretim ve sevk verisinden çıkarırız; müşteriye giden asorti dökümü de aynı veriden gelir. Gümrük ve mali mevzuat tarafındaki beyanları ise gümrük müşavirinizle çalışan mevcut düzeniniz yürütmeye devam eder, biz ona veri besleriz.
Şu an kullandığımız özel programın yazılımcısına ulaşamıyoruz.
Bu durumda önce elimizdekini anlarız. Kurulu program ve veritabanı varsa sistemin ne yaptığı çalışan halinden çıkarılabiliyor. Daha önce bir kesim-sipariş sisteminin yirmi dokuz bölümlük analizini yaptık; kaynağı bulunamayan altmış bir veritabanı nesnesinin çağrı sözleşmesini kanıtıyla çıkardık ve bir bölümünün gövdesini yeniden kurduk. Neyin kurtarılabildiğini ve neyin kurtarılamadığını olduğu gibi yazarız.
Ne kadar sürer, bütçe ne olur?
Tezgah sayısına, ürün çeşitliliğine ve mevcut verinizin durumuna göre değişir. İşi sabit kapsamlı fazlara böleriz; ilk faz genelde asorti ve stok tarafıdır. Süresi ve bedeli önden yazılıdır, sonucu gördükten sonra devam kararını siz verirsiniz.
Gaziantep dışına da çalışıyor musunuz?
Çalışıyoruz. Ancak halı tarafındaki asıl faydamız burada olmamız: Başpınar'daki bir fabrikaya aynı gün gelip vardiyayı yerinde izleyebilmek, uzaktan yürüyen bir kurgudan farklı bir şey. Bu sayfayı da zaten şehir içindeki üreticiler için yazdık.
Gaziantep'te diğer yazılım başlıkları
Dokuma salonunda buluşalım
Tezgahtan iplik deposuna, kalite masasından konteyner yüklemesine kadar üretiminizi yerinde görelim. Asortinin nerede kaydedildiğini, nerede kaybolduğunu birlikte tespit edelim. Sonunda elinizde, mevcut programınızı değiştirmeden en çok zorlandığınız yerden başlayan bir yol haritası olur.